Iraganaren Bidea

Ipuin hasiera eta ipuin bukaera gehiago

2010-03-23T10:11:00.004+01:00

Ikastaroa duela aste zenbait bukatu zen arren, atzo jasotako mezu batek ederki frogatzen du gustura jarraitzen duzuela ipuinen haritik tiraka eta tiraka. Antsoaingo Ezkaba eskolan aritzen den Katti Aginaga Huitzik Haur Folklorearen bilduma izeneko liburuan ipuinak hasteko eta bukatzeko hainbat eta hainbat formula aurkitu du eta zuekin guztiekin partekatzea iruditu zait egokiena.

IPUIN HASIERAK

- Orain urte asko ...; Oraindino urte asko ez dela...; - Aintzina, ugarazioak edo igelak harriakaz berba egiten zutenean...; - Behin munduan, asko legez, mutiltxo bat bizi zen...; - Gomuta ez dudan herri batean...; - Aintzina, belar-txori-abere-patariek heuren berbetea ahaztu baino lenentxoago...; - Munduan asko bezala...; - Aintzinean munduan asko legez...;- Munduan asko legez arto koxkolez ...; - Behin batean ...; - Gauza guztiek hizketan zekiten denboran gertatu omen zen...; - Aintzina, behi, ardi eta animali guztiek, eta belar eta arbolek berba egiten zutenean ...; - Sekula ez zait ahaztuko...; - Bizkaiko ipuinetako senar-emazte askoren antzera ...; - Euskaldunen artean oso gutxitan gertaru izaten dena ..; - Herri batean bizi ziren ...; - Lur eta aberastusun haindiak zeuzkan etxe batean ...; - Garai hartan ... ; - Gizaldi honen hasieran bazen ....

IPUIN BUKAERAK

- Egia bada, sakelan sar. - Egia bada, sakelan sar; gezurra bada, atera ez dadila. - Haiek ondo bizi izan baziren gu ondo bizi izan gaitezen. - Aditzeko belarririk duenak aditu eta ikas dezala - Handik aurrera, lanik egin beharrik gabe, ama eta semea oso aberats bizi izan ziren. - Handik aurrera denak pozik eta pakean bizi izan ziren urte askotan.

Formula batzuk ezagunak genituen ikastarotik; beste batzuk, aldiz, berri-berriak egin zaizkit, batez ere Bizkaia aldeko batzuk.
Haur Folklorearen bilduma liburua Xabier Etxaniz Erlerena da, Pamielak argitaratua duela urte askotxo; zorionez, iaz atera zuen edizio berritua. Nolanahi den ere, EIBZn bi ale ditugu maileguan uzteko gertu. Gure katalogoan ikus dezakezue, edozein unetan, mailegatuta dagoenentz. Liburu horretan, Ipuin hasierak eta Ipuin bukaerak atalez gain, badira esaera zaharrak, kantak, herri olerkiak... Altxor ttipi bat!

Mila esker, Katti, altxor ttipi horren berri emateagatik

Bi konkordunak eta Japoniako ipuin hori

2010-03-09T11:49:00.004+01:00

Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaroa bukatutakoan, erabilitako materialak txukuntzen hasi eta oroitu egin naiz saio batean, Bi konkordunak ipuina lantzen ari ginela, aipatu nizuela badagoela Japoniako herri ipuin bat gure bi konkordunen ipuinarekin parekatu daitekeena.

One Upon a Time in Jolly Japan izeneko bilduma batean agertzen da ipuin hori (Kodasnha, 2001, Tokio), eta ipuinaren izena hauxe da: How the old man lost his wen edo Agure batek flemoia geldu zueneko elezaharra.

Begiratu irudiok...

Ipuin horrek ez al dakarkizue gogora Xabier Etxaniz Erle-ren liburuan ikusi genuen Bi konkordunak ipuina?

Irudia Jokin Mitxelenarena da. Geure ipuinak liburutik hartua X. Etxaniz Erle-ren edizioa, Pamiela, 2000

Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaroa bukatu da

2010-03-08T12:40:00.005+01:00

Urtarrilaren 4an hasi genuen ikastaroa iragan den ortzegunean bukatu genuen. Azken saioan, eri dagoen Arrate izan ezik, goiko argazkikook bildu ginen... Animo, Arrate, sendatu eta sendotu!

Ikastaroan parte hartu zenutenok balorazioa egin zenuten azken saioan eta, orain, nire iritzia azaltzeko unea heldu da. Eta iritzia emateko, labur eta samur, zer hoberik bertso bat baino?

Urtarrilean hasi ta orain
bukatu dugu tailerra
bi hilabetez aritu gera
ipuinekin barra-barra:
niretzat lana baino gehiago
izan da zinez plazerra,
eskerrik asko ta bukatzeko
har (e)zazue nire agurra

Eskerrik asko, beraz, zuen pazientziagatik, zuen balorazio ezin eskuzabalagoengatik eta, batez ere, egun osoa umeekin egonda, EIBZra etortzeagatik ostegunero-ostegunero Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaro honetara. Adiorik ez.

Lau katu eta bost txito,
ikastaroa bukatu da eta kito

HGL CD roma, ikastaroaren osagarri

2010-03-04T17:06:00.004+01:00

Duela urte batzuk, euskarazko irakasleak trebatzeko ikastaro jakin batean, honako idazle hauek parte hartu zuten: Bernardo Atxagak, Juan Kruz Igerabidek, Andu Lertxundik, Aingeru Epaltzak, Mariasun Landak eta Patxi Zubizarretak. Ikastaro oso arrakastatsua izan zenez, idazle horiek emandako hitzaldiak eta beste material interesgarri zenbait CD rom batean bildu zen: Haur eta Gazte Literatura- Egungo sei idazleri buruzko azterketa. Miel Anjel Asiain-ek, Osio-k apailaturiko lan mardula izan zen.

CD rom horretan informazio berezi-berezia dago: nekez errepikatuko den ikastaro horretako hitzaldi guztiak, bai audio formatuan, baita testu formatuan ere; gainera, idazle horien ordura arteko liburu guztien fitxa bibliografikoak, adinaren arabera sailkatuak.

Nekez lor daitekeen materiala da, eta Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaroaren osagarri, CD rom horren ale bana banatuko zaizue: instalatu, aztertu, erabili eta, nahi izanez gero, blog honetan nork bere esperientzia konta dezala. Probetxuzkoa izanen zaizuelakoan...

Zeu idazle!

2010-03-02T13:33:00.004+01:00

Etzi, ostegunean, Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaro honen azken saioa izanen da. Gogoan dukezunez, azkenaurreko saioan banatu nuenn Zeu idazle CD rom ale zenbait nork bere kasa instalatu eta probatzeko. Komeniko litzateke etzi ekartzea eta, norbaitek denbora gehiago beharko balu, mailegua berritzeko eskatu beharko luke.

CD romak berak daukan gidaz landara, Zeu idazle CD romaren gaineko informazio zabala paper formatuan banatu nizuena: inork galdu badu, Erabili.com-en dauka irakurgai.

Yamanba jankosaren elezaharra

2010-02-12T10:52:00.008+01:00

Behinola, Japonia urruneko irletan jainko-jainkosa guztiak bizi ziren bakar-bakarrik, gizakirik ez zen garai haietan. Horietarik bat, Yamanba jainkosa, Fujiyama mendian bizi zen.

Neguko egun batean, elurra mara-mara ari zuen eta Yamanba mendiaren magalean zela, ohartu zen Japoniako lurralde ederrak hutsik zeudela, beste jainko-jainkosek oso gutxitan uzten baitzuten Fujiyama mendiaren egoitza sakratua beheko haranetara jaisteko.

Orduan, Yamanbak zazpi elur-bola handi harturik, elur-panpina bat egin zuen. Eguzkiaren indarrez elurra urtzen hasi zen eta handik atera zen gizaki bat, elurra bezain hotza. Yamanbak ikusi zuen gizaki zuria eta ez zitzaion gustatu.

Yamanba ez zen pozik geratu eta menditik behera jaitsi zen, urtutako elurrak sortutako erreka batera heldu zen arte. Han, errekaren ertzean buztina zegoen. Zazpi buztin-bola handi baliaturik, Yamanbak buztinezko irudi bat egin zuen. Eguzki-izpien indarrez, buztina zartatzen hasi zen eta handik atera zen gizaki bat, buztina bezain zakarra. Yamanbak ikusi zuen gizaki beltza eta hori ere ez zitzaion gustatu.

Asmatzen ez zuela ikusita eta amore emateko zorian zela, horra hor antzeman zuela lokatz artean, ur geldotan, sekula ikusitako lorerik ederrena: loto lorea zen, lohiaren artean dirdiratsu.

Yamanbak, lohietatik kontu handiz erauzi zituen zazpi loto lore handi, ederrenetan ederrenak, eta are kontu handiagoz jarri zituen banan-banan bata bestearen ondoan, hostoz hosto. Lan handia egin zuen oraingo honetan. Izan ere, zazpi gau eta zazpi egun eman zuen harik eta zazpigarren egunaren egunsentian, eguzkia atera zen eta beronen izpien indarrarekin loto loreen hostoak zimurtu eta erori ziren arte.

Tximeleta krisalida batetik nola, hola sortu zen gizaki biribil, eder eta akatsik gabeko bat Eguzkiarekin batera sortu zenez, Yamanbak Ni-pon deitu zion, “ekialdetik sortua” alegia. Eta Yamanbak ikusi zuen gizaki horrek bai merezi zuela jainko-jainkosen lurraldean bizitzea.

Eta, harrezkero, japoniarrak bizi dira Japonian Yamanba jainkosaren eta beste jainko-jainkosen babespean.

Ipuinak sortzeko makinak

2010-02-04T18:36:00.001+01:00

Ingelesez

Euskaraz

Gaur Done Bladi, bihar Santa Ageda bezpera

2010-02-03T14:14:00.007+01:00

Eta umeei kontatzen badiegu Santa Agedaren historia? Gorexamar ez ote da? Nik uste dut kontatu behar direla horrelakoak, duda izpirik gabe.

Patxi Zubizarretaren Urrezko giltza izeneko liburu zoragarria azken aurreko saioan erakutsi nizuen. Dakizuenez, Erein argitaletxearen liburu eder horrekin batera, bi CD argitaratu zituzten kanta eta testuekin.

Agate Deunaren historiarekin entzundakoaren ulermena landu daiteke eta liburuaren 51. orrian agertzen den ipuinaren bertsioa moldatu dut errazago eginen zaielakoan.

Aspaldi-aspaldian, Sizilia izeneko irla batean, neskatxa bat bizi zen. Ageda zuen izena eta familia onekoa zen. Gainera, neskatxa xarmanta eta polit askoa omen zen. Neskatxa handitu zen eta neskatxa gazte ezin ederragoa bilakatu zen.

Irla horretako gobernadoreak berak, Kintianus izeneko batek, beretzat nahi izan zuen eta berarekin ezkontzeko esan zion; baina neskatxak harekin ezkondu nahi ez. Kintianus hori neska baino askoz ere zaharragoa izateaz gain, neskak ez zuen batere maite. Izan ere, Ageda eta bere familia osoa kristaua zen, eta garai horretan kristautasuna debekatuta zegoen Sizilian. Horregatik, Kintianus gobernadoreak sarri askotan kristauak atxilotu eta kartzelan sartzen zituen.

Agedak behin baino gehiagotan esan behar izan zion ezetz eta ezetz gobernadore tematiari, baina gobernadore setatiak direnak eta ez direnak egin zituen neska erakartzeko: alferrik, baina! Orduan, gobernadore gaiztoak onez lortzerik izan ez zuena, gaiztoz lortzea erabaki zuen. Egun batez soldaduei Ageda atxilo hartu eta ziega ilun batean sartzeko agindu zien, Ageda kristau izatearen aitzakia hartuta.

Neska gaztea ziegan zela, gobernadoreak bisita egin zion eta berarekin ezkontzeko berriz eskatu zion eta, onartuz gero, libre utziko zuela esan zion. Halere, neskak bereari eutsi zion. Orduan, gobernadore maltzurrak denbora luzez preso atxikiko zuela egin zion mehatxu. Egunak joan eta egunak etorri, halarik ere, neskak ez zuen amore eman nahi izan. Asteak joan eta asteak etorri, eta neskak ez zuela etsiko ikusita, gobernadoreak esan zion neskatxari.

Zu niretzat izan ezean, inorentzat ez zara izanen, eta zure bularrak mozteko aginduko dut eta poliki-poliki odolik geldituko eta hilko zara.

Agedak, orduan halaxe erantzun omen zion:

Halakoxe bi bularretatik edan zenuen zuk ere... Orain emakume errukarri bati moztu behar omen dizkiozu. Bihozgabe halakoa!

Amorraturik, gobernadore errukigabeak neskatxari bi bularrak mozteko eta sutara botatzeko agindu bota zuen, ikatz artean erre zitezen. Eta hala egin zuten soldaduek: lehenbizi, bular bat moztu zioten; baina neska ez zen hil. Orduan, beste bularra moztu zioten eta, halere, neska ez zen hil, harrigarriki zauriak berez ixten zitzaizkiolako neskatxari. Orduan, gobernadore ankerrak, neskatxa sutara botatzeko agindu zuen eta, azkenik, hala hil omen zen neskatxa. Guztiarekin ere, Agedaren istorioa azkar zabaldu zen Sizilia osoan eta anitzek santutzat hartu zuten neskatxa adoretsua.

Diotenez, Ageda hil eta urtebetearen buruan, Siziliako sumendirik handiena, Etna sumendia, laba jaurtitzen hasi zen. Etna inguruan dagoen Katania hiriko biztanleek laguntza eskatu zioten Santa Agedari sumendiaren laba geldiarazteko, Herriak ez baitzuen Kintianus gobernadore gaiztoak egin zuenaren errurik, Harrigarriki, laba berehalakoan gelditu zen eta ez zen iritsi Katania hiriraino.

Harrezkeroztik, Santa Ageda suaren, tximisten eta sumendien babesletzat jo ohi da.

Egia ala gezurra, begi bien artean sudurra.

Ohi bezala, kanta ere hor dugu: jarraian, gure alabak ikasi duen bertsioa duzue, Beran kantatzen omen den gisara

Aintzaldun daigun Agate deuna
bihar da deun Agate
Etxe honetan zorion hutsa
betiko izango al dabe

Ez gaude oso aberats diruz
ezta ere oinetakoz
bainan eztarriz ondo gabiltza
ta kanta nahi degu gogoz

Zorion etxe hontako denoi
olez egitera gatoz
aterik ate ohitura zaharra
aurten berritzeko asmoz
Ez gaude oso aberats diruz
ezta ere oinetakoz
bainan eztarriz ondo gabiltza
ta kanta nahi degu gogoz

Santa Ageda bezpera dugu
Euskal Herriko eguna
etxe guztiak kantuz pozteko
aukeratua duguna
Santa maitea gaur hartu dugu
gure bideko laguna
haren laguntza bete gentzake
egun hontako jardura

Zelai erdian loreak argi
larros krabelin ta lili
etxe hontako etxeko andreak
Ama birgiña dirudi
Etxe hontako urdaiazpiko
asko kakutik zintzilik
ta lukainka gorriak ugari
poltsa betetzeko guri.

Eta aurten ez badizue eman denbora lantzeko, gorde hurrengo ikasturterako.

On dagizuela.

Herriaren emaitza aberatsa da ipuina

2010-02-02T13:53:00.009+01:00

On Jose Maria Satrustegi zenaren liburu zahar bat daukat esku artean, Ipui miresgarriak izeneko liburuttoa, hogeita hamar urte baino gehiago dituena eta euskara ikasten hasi nintzen garaian erabili nuena. Horregatik, azpimarraturik, ohar eta zirriborroz betea dudala dakusat eta ahanzturaren zaku ilunetik berreskuratzen ari naiz hainbat eta hainbat kontu...

Baina noan harira. Arruatzuko euskaltzainak lan handia egin zuen herri ipuinak biltzen: esku artean dudan liburutxoan bi dozena daude - Lapur ona, Xirula miresgarria, errege eta gatza, Amaizun gaiztoa, Txitxirio txiki... - Baina ez noa orain horietako bat transkribatzera, ez horixe!

Ipuin Tailerraren aurreko saioan azaldu nituen On Rajiden aholkuak ekarri nahi dut gogora:

Ipuinak entzuten ikasi
Ipuinak bizi
Tradiziotik edan

Eta ekarri nahi ditut gogora zeren eta Satrustegiren ipuin bilduma horren aitzin solas gisara, oso testu ederra aurkitu dut, oso egokia eta saioan nik esandakoaren osagarri. Liburu hori gaur egun aurkitzea ezinezkoa denez, aitzin solas hori transkribatu dut eta arraian doakizue, luzexka bada ere zinez merezi duena. Testua gaurkotzeko, soilik egokitu ditut hitz batzuk Euskaltzaindiaren arauen arabera.

Ipuinak ematean -ez dakit zergatik- haurrak ditugu beti gogoan, haurren gauza besterik ez balitz bezala. Eta ipuinen mundua ez da haur kontua, hainbat gutxiago haurkeria, batzuek hori uste badute ere.

Haurrengan ez baino, pertsona handiengan dago ipuinen altxorra. Aitona-amonak dira sukalde txokoetan iturri nagusia, eta berauen bidez gorde ditu gure herriak.

Haurra bada ere ikasle berria, ez da beti haur izateko jaio: denborak eginen du ipuin-kontatzaileen soka-mutur.

Ipuinak ez du, berez, inork sortu. Eta kontatzaile bakoitza da, nolabait, ipuinaren aita, bere joskeraz janzten duen neurrian.

Udaberriko lorategien antzera berdatutako lurra da, berez, ipuinen alorra. Herri giroak eman ohi du hazia, uste eta sineste guzien bufada beroak. Ahoz-aho hartuko du gero iraupenaren arnasa bulartsua eta, denboraz, egoera bakoitzari dagokion bustidura hezeak mamituko du gorputza.

Herriaren emaitza aberatsa da ipuina.

Horrexegatik, ez da bazterrean denbora-pasa haurrak lokartzeko jostagarri hutsa. Aspaldiko aztarnak ikus ditzakegu ikuspegi askoren begi-ninietan. Euskal Herriaren arima bizi da, ezkutuan bada ere, ipuinen zorro sakonean punpaka.

Hizkuntza bakoitzak izan ditu bere ipuinak. Herrialde aurreratuenek arretaz jaso eta apaindura ederrez zabalduak dituzte bazter guztietara bereak. Euskaldunok ere, ezagunago ditugu atzerritik etorriak, etxekoak baino. Basamortuan udazkeneko belar gorri erretakoen antzera galtzen doaz euskal ipuinak zaintzailerik ezean.

Askotan , tankera berekoak dira batzuk eta besteak, kanpotik datozkigunak eta gure mendietan sortuak. Kontuan izan behar dugu, denbora batean herrialde guztiak pentsaeraz elkarrengandik gertuago zeudela, gaurkoak baino. Euskal Herria barne zegoen mundu zabaleko jakintza horretan, eta bere lekuko dugu gaur.

Gure ipuinek, hala ere, badute beren euskal kutsu berezia. Ez nuke esango hobeak direnik, ez txarrago. Baina, hori bai, geureak ditugu.

Biltzailearen lana ez da erraza. Ikasi lehenik; jaso. Aldaketa asko izan ohi du ipuin bakoitzak: ipuinzale hainbat, askotan. Baina, jantzi aldakorraren azpitik nabari da beti egitura lerdena. Hori da, biltzaileak ahal bezain txukun eta apain herriari itzuli behar diona.

Zer esanik ez, urte askotako bilketa lanean aurkitu daitekeela bakarrik, herri joskera eta barneko ardatz hori. Hala ere, behin baino gehiagotan huts egin dezakegu.

Beste batzuek zuzenduko dute gaizki esana.

Honaino, beraz, On J.M. Satrustegiren testu eder hori. Esan daiteke ozenago, nekez argiago.

Urdiango iturria

Heriotzak erretzen du

2010-01-26T12:57:00.004+01:00

Spencer Blake-en silueta beltza ez zen antzematen Swartz Strasse-ko kale kantoi ilunean. Ezkerreko eskua beroki beltzaren poltsikoan, eta eskuan 9 milimetroko Browning-en gider hotza sentitzeak nolabaiteko lasaitasuna ematen zion. Blacke-k bazuen, gainera, negu gorriaz gainera, bestelako motiboak dardarka egoteko: Ekialdeko Berlingo kantoi horretan hitzordua zuen, baina kontaktuak kale eginez gero, sare guztia arriskuan egon, eta errusiarren atzaparretan eror zitekeen.

Lasaitu beharra zuen eta eskuin eskuan piztu berria zuen zigarretaz oroitu zen. Bazekien tabakoa txarra zela, batzuek zioten modu asaldagarrian, tabakoak hil egiten zuela… Baina lasaitu beharra zuen. Eskua jaso, zigarreta ahoratu eta zupada luzea eman zion. Zigarretaren punta gorriz piztu zen kale kantoi iluna; kea irentsi ahala, pentsatu zuen tabakoa txarra izanik ere, behar-beharrezkoa zuela. Sorterriaren, Milwaukee-ren, oihartzuna ekartzen zion gogora edo, agian, Langley-rena: Agentziaren egoitzan emandako denbora luzean tabako gorriaren zapore horretara ohitu zelako; agian, Agentziaren eskoletan ikasitakoa gogora ekartzen ziolako…

Gogoa Milwaukee eta Langleyren arteko eremu etereoan gelditu zitzaion betiko, Spencer Blacke-k ez baitzuen gehiago gogoratzerik izan. Suaren antzera piztu zen kalearen beste aldetik zetorren zera hori ez zen zigarreta baten punta gorria. 9 milimetroko zera horrek kopetan sartu eta burua zartatu zion.

Gero, danbadaren oihartzuna joanda, alboko kale kantoi ilunetik beroki beltzeko gizon lodikote bat atera zen, Tupolev 9 milimetroko pistola eskuan, artean bero. Espioi errusiar horrek gorpua “S.B.” inizialak zituen espioi amerikarrarena zela berretsi zuen: kopetako zuloari odol gorriarekin batera, ke beltza zerion. “Heriotzak erretzen du” pentsatu zuen errusiarrak, soilik Minsk-en sortutakoek duten berezko umore beltz sonatuarekin. Tupolev-a gorde eta burutazio irrigarri horrekin ipuin bat idatz litekeela pentsatu zuen…

Ipuinlari perfektuaren dekalogoa

2010-01-22T09:51:00.010+01:00

Horacio Quiroga-ren dekalogo ospetsua euskaratu du Jesus Maria Mendizabalek, Bizargorrik. Literatura Unibertsala bildumaren azken liburuan dituzu hamar manamendu horiek, idazle uruguaitar horren hamazazpi ipuinen osagarri.

Har ezazu aintzat maisu bat (Poe, Maupassant, Kipling, Txekhov), jainkoa berbera bezala.
Sinets ezazu ezin iritsizko gailurra dela zure artearena. Ez ezazu amestu gaina hartuko diozunik. Gaina har diezaiokezunean, lortuko duzu, zeuk ere jakin gabe.
Eutsi iezaiozu, ahal bezainbatean, imitatzearen tentazioari; imita ezazu, ordea, eragina handiegia denean. Beste ezer baino gehiago, zientzia bat da nortasunaren garapena.
Izan ezazu fede itsua, ez garaipenerako zure ahalmenean, baizik-eta garaipena gutiziatzen duzun grina horretan. Maita ezazu zure artea zure andregaia bezalaxe, bihotz oso-osoa emanez.
Ez zaitez idazten has, lehendabiziko hitzetik nora zoazen jakin ezean. Ipuin egoki burutu batean, lehen hiru lerroek azken hirurek bezainbesteko garrantzia dute ia.
Honako zertzelada hau (“Ibai aldetik haize hotza zetorren”) zehatz eta xehe nahi baduzu adierazi. Hitz horiexez gain beste hitzik ez da gizakien hizkuntzan holakorik adierazteko. Behin hitzen jabe zarenean, ez zaitezela arduratu kontsonante edo asonante diren beren artean.
Ez ezazu, beharrik ezean, adjektibatu. Alfer-alferrik izango dira substantiboari atzetik itsasten dizkiozun isats guzti-guztiak. Doi-doia topatzen duzunean, berak, berak eta bakarrik, izango du kolore paregabea. Baina, topatu beharra dago.
Har itzazu pertsonaiak eskutik eta eraman itzazu atzeraino irmoki, ezarri zenien bidetik kanpo besterik ezer ikusi gabe. Ez ezazu arreta gal, haiek ikusi ezin dutena edota haiei batere axolarik ez diena, zuk begiratuz. Ez ezazu irakurleaz abusa. Betegarrietatik garbitutako nobela da ipuina; ripioen bahetik irazia.
Ez ezazu emozioaren agindupean idatz. Uztazu emozioa hil dadin, eta ekar ezazu gogora gero. Baldin eta orduan berpizteko gauza bazaude, ailegatu zara zure artearen erdi-bidera.
Ez ezazu, idazten diharduzunean, adiskideengan pentsa; ezta zure historiak eragingo duen zirraraz ere. Konta ezazu, kontakizunak zure pertsonaien giro txiki bildu horrentzat ezik interesik ez baleuka bezala; zu zeu izan zintezkeelarik, gainera, pertsonaia horietako bat. Ez da beste inolako modurik ipuinean bizia sortzeko.

Dekalogo sonatu hau estreinakoz 1925eko apirilaren 10ean argitaratu zen Buenos Aires-eko El Hogar aldizkarian. Martin Luterok Wittenberg-eko elizatean nola, Horacio Quiroak hala ezarri zituen hamar aginduok, oraindik indar betean dirautenak.

Halaber, liburuaren atzeko azalean dekalogoa bezain ospetsua den ipuinaren gaineko azalpen hau duzu:

Ipuinak, hasieratik akaberara, esku ikara gabe batek taxututako lerro bakarra izan zezan borrokatu nintzen. Ez traba, ez apainduria, ez barreiamendu bat bera ere ager zitekeen hariaren tentsioa lasaitzera. Ipuina, berez zertarako den aintzat hartuta, gezi bat da. Behin helmuga tirabidean arretaz jarri ostean, arkutik haraxe xuxen abiatzen den gezia. Haren hegaldia ederragotze aldera, gezi gainean pausatzera letorkeen tximeleta orok ez luke oztopoa besterik ekarriko.

Ipuinak baditu bere legeak eta gorde beharrekoak dira. Ipuinaren legeak errespetatu ezean, agian, ahoz bete hortz utz dezakezu irakurlea, baina behin baino gehiagotan galduko duzu. Ipuina gezi bat da, ongi noratu behar duzuna ituan jotzeko.

Kamishibai Lehen Hezkuntzaren lehenengo zikloan

2009-05-15T10:48:00.000+02:00

Iruñeko Sanduzelai eskola publikoan hiru urte daramate kamishibai lantzen, batez ere, Maite Ramos izeneko irakasle bat, lehen zikloan aritzen dena.

Urte hauetako esperientziaren berri emateko, Cuadernos de Pedagogía aldizkari ospetsuan artikulu bat argitaratu berri diote maiatzeko zenbakian. Artikuluan zehazten du zer egin duen eta nola egin duen ziklo horretako kurtso bakoitzean, urratsez urrats.

Erdaraz dagoen arren, irakaskuntzan aritzen zaretenontzat oso baliagarria.

Katrin Schegel ezagutzen al duzue?

2009-03-26T09:46:00.003+01:00

Atzoko BERRIAn agertzen zen neska horrek Siete Leguas-en materiala baliatzen du kamishibaiak kontatzeko. Informazio gehiago BERRIAn.

Nafarroako Gobernuak editatutakoak

2009-02-24T09:16:00.004+01:00

Pasa den larunbateko saioan portfolio urdineko kamishibai batzuk ekarri zituen Xabierrek; gogoan? Kamishibai horiek Nafarroako Gobernuak egin zituen, ingelesez, gaztelaniaz eta euskaraz eta honako hauexek dira:

Elefantito tiene hambre Elefante txiki gose da Little elephant is hunggry
Rapónchigo Ezkilalore Rapunzel
Gigantes con aspas Erraldoi hegaldunak Don Quixote

Carmen Aldamaren lana duzue. Carmen Aldama San Juan de la Cadena ikastetxe publikoan aritzen zen eta hainbat urte eman zuen kamishibai teknika lantzen ikasleekin, gaztelaniaz. Reiko Furuno-ren seme-alabak eskola horretara zihoazela-eta, Carmen Aldama irakaslea hasi zen ildo hori jorratzen.

2002-2003 ikasturtetik aurrera "Ipuin Tailerra" izeneko jarduera egin du; hartara, lehen hezkuntzako ikasleak kamishibai sortzaile eta antzezle bilakatu dira, eta sortu dituzten kamishibai ikusgai daude Yamaguchi-ko liburutegian.

2006ko ekainean "Ipuin tailerra: Kamishibai" proiektua dela-eta, Hezkuntza Berrikuntza saria eman zion Hezkuntza Departamentuak berak.

Iruñeko Irakasleen Laguntza Zentroan aurkeztu eta banatu zituzten kamishibai horiek 2007ko urtarrilaren 18an egindako aurkezpen saioan.

Ikastaroa bukatutakoan

2009-02-23T09:39:00.004+01:00

Ezer baino lehen, mila esker anitz ikastaroan horren gogotsu eta arduratsu aritu zareten guzti-guztioi. Asteburuko ikastaroa, zin degizuet, lana baino plazera izan da enetzat.

Ikastaroko argazki gutxi batzuk gehiago duzue partekatutako album batean.

Larunbatean bukatu genuen ikastaroaren osagarri, Japoniako hainbat eta hainbat ipuin daude Interneten, bai ingelesez, bai gaztelaniaz. Crape-paper liburu datu basean bi hizkuntza horietan dituzue hainbat eta hainbat ipuin.

Bestalde, Haruna-ren weborian beste ipuin asko duzue, gaztelaniaz; horietako batzuk ikastaroan zehar ikusi eta landu dituzuen kamishibai zenbaiten istorioak biltzen dituzte.

Eta egia bada, sakelan sar; gezurra bada, kontuan ez har

Sieteleguas argitaldariaren ekimena

2009-02-20T22:57:00.002+01:00

Ikastaroan kritiko xamar agertu naizen arren, zilegi bekit aitortzea Sieteleguas Ediciones izan dela Estatu espainolean kamishibaiak eta butaia eskaintzen lehena. Noir berea. Euren weborrian sarrera ttipi bat dute -bitxi xamarra ene irudikoz- eta pdf formatuan gida txiki bat; 3 kamishibai eta butaia "pack" berean saltzen dituzte eta, Iruñean behintzat, Tafalla kaleko Kide dendan eros daitezke.

Sieteleguas argiltaletxearen materiala hainbat hizkuntzatan dago, besteak beste, euskaraz: sei eskaintzen dituzte, besteak beste, "Berunezko soldadutxoa", "Hans eta Printzesa"... Zerrenda osoa ikusi dezakezu euren web orrian
Ea biharko saioan norbaitek eramaten duen euren butai hori eta nirearekin aldertzeko profitatuko dugu. Bihar gehiago.

Alex Torregrosa

2009-02-20T22:04:00.001+01:00

Oso ortodoxoa ez den Alex Torregrosa-ren lana interesgarria suerta dakizueke.

Alex Torregrosa artista Gaztela-Leon-en eta Extremadura-n ibiltzen da kamishibaiak kontatzen, erdaraz, batez ere liburutegietan.

Haren Blog-ean, El paraguas de teatro delakoan, argazkiak eta bideoren bat ikus dezakezue. Egia errateko, zeharo heterodoxoa da, baina baliteke handik ideiaren bat ateratzea. Hala bedi!

Yamaguchi-ko liburutegian

2009-02-20T21:57:00.002+01:00

Camen Aldama irakaslearen ikasle batek kamishibai hau jendaurrean kontatu zuen Iruñeko Yamaguchi liburutegian. Ikasleak berak sortu zuen 5. mailan zela, eta 6. mailan zelarik jendaurrean kontatu zuen. Erdaraz.
Carmenek hainbat artikulu argitaratu ditu gaiaren inguruan eta Hezkuntza Departamentuan weborri bat ere badu. Argitaratu duen azken artikulua : "Cómo elaborar un kamishibai", Mi biblioteca aldizkariaren 15. zenbakian, azkenaurrekoan, 2008ko udazkenean.

Orobat, Yamaguchi-ko liburutegian jarraitzen dute kamishibai saio bat eskaintzen hilabetean behin; Loli Frances-ek eta Maria Jesus Ollo-k egiten dute umeentzako saio bat hilero, horiek ere erdaraz.

Kamishibai Ameriketako Estatu Batuetan

2009-02-20T21:51:00.001+01:00

Gaurko saioan azaldu dizuet nola zabaldu zen kamishibaia Estatu Batuetara eta hemen duzue informazio osagarria. Beheko argazkian, atzo ikusi genuen "Hiru talisman" ipuineko marrazkien egilea duzue, Eigoro Futumata.

Ameriketako Estatu Batuetan kamishibai zabaldu da Margaret Eisenstadt, Donna Tamaki eta Eigoro Futumata artistaren lanari esker; Kamishibai for Kids izeneko web orrian www.kamishibai.com informazio asko eta asko dago... ingelesez, baita kamishibaiak ingelesez erosteko aukera ere...

Japanese American National Museum-en weborrian irakurgai duzue Tara McGowan kamishibaigilearekin elkarrizketa labur bat -in english, of course-. Tara McGowanek berak eginda duzue ohiko liburu ilustratua eta kamishibaiaren arteko aldaratze-lana; gaur arratsaldean ikusi dugun "Hiru talisman" ipuina bi formatu ezberdin horietan ikus dezakezue. PDF formatuan, biziki interesgarria, gaurko saioan behin baino gehiagotan erran dizuedan gisara.

Zer da Doshinsha? Eta butai bat.... zer da butai bat?

2009-02-18T14:23:00.002+01:00

Doshinsha argitaldaria da; ostiral eta larunbateko ikastaroan ikusiko dituzuen kamishibaiak Japoniatik ekarriak dira; gehien-gehienak Doshinsha-renak dira baita butaia ere.
Butaia egurrezko antzeztoki txiki bat da, beheko irudi honetan ikus dezakezuena eta ipuinak kontatzeko baliatu ohi dudana.
Azken oharño bat. Badakit japonieraz, oro har, ez gabiltzala oso suelto - ni behintzat, ez nabil batere suelto!-Baina, zorionez, duela hilabate gutxi batzuk sortu zen GoiHata; itzulpen-enpresa horretan bereziki euskara eta japoniera uztartzen dituzte.

Zer da IKAJA?

2009-02-12T12:25:00.003+01:00

Honezkero, 18 lagunek eman duzue izena datorren astean emanen dudan ikastaroan. Kopuru polita, inondik ere! Ikastaroan japonierazko izen batzuk entzunen dituzue... esate baterako, IKAJA.

Baina, zer da IKAJA? Ikaja International
Kamishibai Asociation of Japan-en akronimoa da. Kamishibai azken urteotan munduan zabaldu bada, batik bat, IKAJAren lanari esker izan da.

Butai gabe eta zutik

2009-02-09T20:22:00.000+01:00

Gizon honek kamishibaia formatu handi-handia baliatzen du, entzule asko eta areto handi batean ari da-eta.

Kamishibai kontalari bat lanean

2009-02-04T17:38:00.000+01:00

Hemen duzue neska japoniar bat kamishibai bat kontatzen. Ez duzue japoniera ulertzen? Halere, umeen irri-karkailak entzunda, artista handia da neska hori!

Kamishibai ikastaroaren irakurgaiak

2009-02-02T17:44:00.000+01:00

Ongi etorri. Galtzagorri Elkartearen eskutik, kamishibai ikastaroa eginen dugu Donostian otsailaren 20 eta 21ean.
Hona hemen, ikastarora agertu aitzin irakurtzea komeni zaizkizun material osagarriak, falta diren asteotan lasai ikus eta irakur ditzazun.

Dokumentu baten bat atzitzeko arazorik baduzu, egon lasai; ikastaroaren lehenbiziko egunean banatuko zaizuen karpetan izanen duzu material gehiena.

Kamishibai duela gutxi hasi da zabaltzen Euskal Herrian. Kontua atera ditzazuen, Nafarroan, Uharteko EIBZn, 2006ko apirilean Etsuko Nozaka eta Reiko Furuno lagun japoniarrak aritu ziren "Kamishibai Euskaraz" jardunaldi gogoangarri batean; asko ikasi nuen eta Etsuko Nozakak ingelesez eman zigun hitzaldia eskura dezakezu, transkripzioa, ingelesez.
Ingelesez gaizki? Lasai: jardunaldi horren haritik Hik Hasi aldizkarian, 2006ko maiatzean, artikulu bat argitaratu zuten. Kamishibaiaren oinarri-oinarrizko informazioa.
Bestalde, Iruñean hainbat urtez bizi izan den Reiko Furuno-rengandik asko ikasi nuen nik; tamalez, iaz Japoniara itzuli zen... Abiatu aitzin, BERRIAn egin zioten elkarrizketa irakurgai.
Euskakaren Irakaskuntzarako Balibide Zentroan, EIBZn, kamishibai lantzeko hainbat ikastaro eman dut dagoeneko; horietako batzuen irudiak ikusgai; baliteke ezagunen bat izatea argazki horietan... Aukeran, galdeiozu ea ikastaroan zer moduz...

Oraingoz besterik ez; oinarri-oinarria baino ez da, baina komeni da irakurtzea otsailaren 20a baino lehen. Laster beste post bat izanen duzu ikusgai blog honetan bertan.

Ez adiorik.

Ikastaroak bereak egin du

2008-12-10T12:09:00.005+01:00

Ikastaroaren saio osagarria atzo egin genuen eta, iragarri bezala, bi hilabetez ikusgai egon den ikastaroaren materiala ezkutuan geldituko da. Blog honek, beraz, bereak egin du -oraingoz, bederen-.

Nolanahi ere, ikastaroren hasieran eman zitzaizuen karpeta dokumentuz eta materialaz beterik daukazue, eta, gainera, ikastaroan ikusitako eta ikasitako zerbaiten inguruko kezka baduzue, badakizue nora jo. Zuen esanetara naukazue EIBZn, telefonoz (948 361093) edota posta elektronikoz.

Mila esker anitz eta ez adiorik.

Zazpi belarrirekin ibili: blog hau abenduaren 10era arte baino ez!

2008-12-01T14:37:00.008+01:00

Erne eta adi, zazpi belarrirekin ibil zaitezke, zeren abenduaren 10ean blog honen eduki gehien-gehiena ezkutuan geldituko da.
Hortaz eta beraz, zerbait atzitu nahi baduzue, 10 egun baino ez duzue! Ez esan, gero, gaztigatu ez dizuedanik...
Kamishibai-gizona laster joanen da blog honetatik...

Agur t'erdi; abenduaren 9an hitzordua

2008-11-26T10:07:00.006+01:00

Atzo izan genuen kamishibai ikastaroaren azken saioa; lanean murgildurik, llabur egin zitzaigun bi orduko saioa eta, horregatik, martxan dauden kamishibaiak bukatu ahal izateko beste hitzordu bat finkatu genuen: bi aste barru, abenduaren 9an, asteartearekin, bilduko gara EIBZn azkenekoz, orain arte egindako lanak elkarri erakusteko. Bi aste, beraz, lanak biribiltzeko... Hautazko saioa denez, ikastaroan izandako inor ez dago behartuta agertzera. Nolanahi den ere, atzoko lan politak ikusirik, uste dut merezi duela azkan ahalegin bat egitea eta, hartara, 9ko bilkura berezira ager zaitezen gonbidatzen dizuet.
Blog honetan bi hilabeteotan pilatuz joan den materiala ikusgai eta eskuragai izanen duzue oraindik tarte batez, abenduaren 9ra bitarte, behintzat. Halarik ere, segur aski ezkutuan geldituko da eta beste ikastaro bat -beste talde bat- sortzen denean, blog hau -edo beste bat- gaituko dugu berriro. Estekak, bideoak eta dokumentuak atzitzeko tartea duzue; profitatu!
Bestalde, atzoko saioan egin zenituzten balorazioak prozesatu ditut jada, eta Hezkuntza Departamentuko teknikari Maider Sukunzari laster helduko zaizkio.
Nire aldetik, mila esker anitz zuen lan-jarreragatik, ahaleginengatik eta pazientziarengatik; asteartero 6etatik 8ak arte zuek ikasle izatea lana baino plazera izan da niretzat, zinez.
Abenduaren 9an elkar ikusiko dugulakoan...

Bihar azken saioa

2008-11-24T10:27:00.003+01:00

Bihar ikastaroaren azken saioa izanen dugu, ohikoa den gisara 6etan hasita, EIBZren 5. gelan. Lan polita dugu azken saiorako. Talde txikiagotan banatuta gaudenez, gogorarazten dizuet nola bildu behar garen hastetik beretik.

Nagore, Amaia Zubiria eta Violeta.
Amaia Altuna eta Josu
Maite, Juan eta Jennifer
Idoia, Itziar eta Miren.

Inor ez dadila larritu biharko saiorekin; ongi joan den ikastaroa ongi behar dugu biribildu; nire esku geldituko da azken lanak burutzea.

Ez adiorik, bihar arte baizik.

Gasteizko Berritzegunean

2008-11-19T09:24:00.003+01:00

Gasteizko Berritzegunean bi orduko saio bat eman nuen otsailean; Nuria Gonzalez eta Biotza Piko aholkularien eskaera bat zela-bide.
Saioa polita izan zen; baina polita izan bazen, politagoak izan dira, batez ere, horren haritik lan taldeetan sortu dituzten kamishibai berriak. Gasteizko Berritzegunearen webgunea berritu dute eta orain lehen baino zailagoa egiten zait materiala aurkitzea... Lehengo estruktura gelditu zait gomuten-zakuan gorderik, nonbait. Zernahi dela ere, "fitxategiak" atalean "kamishibai" bilatzeko agindu eta aurkitu dut "kamishibai.zip" fitxategi trinkoa. Batez ere, Haur Hezkuntzarako oso material politak aurkituko dituzue. Zorionak Gasteizko lagunei!

Iraganaren bidea behera

2008-03-21T13:43:00.000+01:00

Garraldako Iraganaren Bidean eginiko oraingo argazkia oso adierazgarria da; seinalea hondatua da, beherantz begiratzeko gonbitea egiten digu.

Gure alaba zur eta lur geratu zen herenegun, zurezko afixa eraitsia lurrari begira zela-eta.

Zorionez, bidean aitzina egin genuen alaba eta biok; bidean gora gindoazelarik, alabak ipuin bat kontatzeko eskatu zidan eta, martxoan gaudenez, Martxoko oilarra eta lamiaren ipuina kontatu nion...

Satorrarena

2008-02-25T16:11:00.000+01:00

Herri guztietan daude kontu xelebreak kontatzeko, -eta kantatzeko, Alaitz eta Maiderrek gaztigatu ziguten bezala-. Aezkoan xelebreetan xelebreena Joanes Iriarteko genuen. Blog honetara behin baino gehiagotan ekarri ditugu haren abenturak eta kalenturak. Fermin Elizondok kontatua, satorrarena dugu.

Diotenez, gizon bat ohartu zen behin sator bat nola sartu zen zulo batetik bestera. Luze itxaron omen zuen, baina, azkenik, makilarekin satorra harrapatzea lortu zuen, eta bizirik eraman zuen udaletxeko aretora. Han batzuk batzartuta zeuden, besteak beste, Joanes Iriarteko. Deliberatu zuten satorrak kalte handia egiten zuela-eta, zigor handia eman behar zitzaiola. Orduan, Joanes Iriartekok esan zuen:
Hiltzea bera baino zigor handiagoa eman behar zaio; bizirik ehortzi behar dugu!

Eta horrela egin omen zuten; bizirik lurperatu zuten satorra. Geroztik ez dut berririk izan nik…

Eta ipuinaren osagarri, Pantxika Solorzano-ren abesti zoragarria ekarri nahi dizuet gogora:

Begi ttiki mutur luzea,
Larru beltz gozoa.
Non ote dago?
Lur azpian uros bizi da
Ha! Ha! Ez duzue ikusiko

Satorra agurka metatik
Satorra gorde da ixilik
Jostatzen da guri kukuka
Trufa baino musika gehiago.

Mandazain bat Petiriberro-ko bidean

2008-01-15T09:46:00.001+01:00

Utzidazu, irakurle maitea, mandazain baten beste istorio bat aletzen.
Diotenez, bazen behin mandazain bat -ez ote zen Arrietakoa izango?-. Bada, mandazain hori Petiriberro-ko bidean dagoen ostatu batean gaua pasatzera sartu zen. Ziotenez, ostatu horretako andre zaharra sorgina zen, eta mandazainak benetan sorgina zen edo ez jakin nahi zuenez, gela batean lo egin ordez, supazterrean, sukaldeko zizeiluan lo egin nahi zuela esan zion ostatuko andreari. Aitzakia gisara, argitu baino lehen bidean jarri behar zela esan zuen mandazainak. Zizeiluan etzan eta lokartuarena egin zuen, zurrunga ederrak ateratzen zituelarik.

Gauerdian, ostatuko andre zaharra zango-puntetan hurbildu zen supazterrera, eta mandazaina lotan zegoen ala ez ikusteko, orratz txiki-txiki batekin oinetan ziztatu zion mandazainari. Mandazainak, lokartuarena egiten jarraitu zuen eta, zurrunga are ozenagoak atera zituen.

Onduan, andre zaharrak, mandazaina lo zegoelako ustean, esan zuen:

-Atera zaitez, plantxapekoa.

Eta, magiaz, eltzetxo bat atera zen plantxapetik, ukenduz betea. Andre hori benetan sorgina zen; eltzetxoan bi hatz sartu eta, handik atera zuen ukendua jarri zuen lokietan, eskumuturretan eta izterretan, bitartean hauxe esaten zuelarik:

-Firirifai, etxean zahar eta kanpoan gazte: malda gainetik ordu erdi batez.

Eta orduan sorgina atera zen tximiniaren zulotik gora, sai zuri bat bezala. Mandazaina gertatzen ari zenarekin izuturik, gerrikoa lotu zion zizeiluari, bera ere ez ote zen aterako tximiniatik gora.

Sorginak berriz esan zuen:

- Atera, zaitez, plantxapekoa.

Eltzetxoko ukenduaz gorputza igurtzi eta une horretan bertan tximiniatik gora hasi zen igotzen… baina zuloan barna ezin izan zen pasa, zizeilua tximiniaren ahoan gelditu baitzen, ez aurrera, ez atzera.

Eta, diotenez, itzuli zenean sorginak barkatu zizkion gastuak mandazainari, han gertatutakoa isilpean gordetzearen ordainetan.

Petra Arotzarena. Abaurrepea

Jexux, Maria eta Joxe!

2008-01-15T09:39:00.000+01:00

Mugaz beste aldeko Banka herrian, gau batean, etxeko mutilak zarata arraroak antzeman zituen baserriko sukaldean, eta zer gertatzen ari zen ikustera joan zen. Han, etxeko andre zaharra aurkitu zuen, sukaldeko plantxa altxaturik. Mutila, andre zaharra sorgina zela oharturik, zertan ari zen galdetu zion. Orduan, sorginak esan zion mutilari sorginen batzarrera joan behar zuela eta ea nahi zuen harekin joan.

Mutilak baietz esan zion, eta sorginaren soinean harturik, tximiniatik gora atera zen. Sorginak akelarrera eraman zuen eta, hara helduta, beste sorgin anitzen artean mutilaren andregaia bertan zegoela ikusi zuen. Maria -hala deitzen baitzen mutilaren andregaia- ikustean, mutilak esan zuen, harriduraren harriduraz:

- Jexux, Maria eta Joxe! Zu ere hemen, Maria!

Eta izen santu horiek guztiak entzutean, sorgin guztiek alde egin zuten eta mutila bakar-bakarrik gelditu zen.

Diotenez, mutilak bizpahiru egun behar izan zituen baserria bilatu eta itzultzeko.

Maximino Iziz. Hiriberri

Emagin bat lamien artean

2008-01-06T11:55:00.000+01:00

Behin, Abaurrepean, lamia bat agertu zen emagin baten bila, emagin bat behar zutela-eta. Abaurrepeko emagina topatu eta berarekin eraman zuen.

Lamia eta emagina errota-baltsara heldu ziren eta, han, lamiak ura baztertu eta bidea idortu zuen, bera eta emagina iturri-begiko zulotik sartu ahal izateko.

Emaginak egin beharreko lana eginda, lamiak hauxe esan zion:

- Begira, zure lanaren ordainetan, ez eskatu txarrantxa baino. Beste zernahi eskatzen baduzu, ikatza baino ez duzu eramanen. Eta etxera itzultzean, ez ezazu atzerantz begiratu.

Beraz, emagina lamiaren txarrantxarekin itzuli zen. Baina etxera sartzean, atea ixteko unean aurpegia atzerantz bueltatu zuen eta...

“Kaska!”

Indarrez jaurtiriko harrikada batek atean zulo handi bat egina zuen. Halere, kanpoaldean, lamiaren arrastorik ez...

Diotenez, ate horretako zulo hartatik katuak eta txakurtxoak ibiltzen ziren sartu-irten, goiz-arratsetan, urtetan eta urtetan, lamien beldurrik gabe…

Arestian han nintzen ni, eta orain hemen naiz.

Celestina Bidondo. Abaurrepea

Neurri gabeko "zera" bat...

2008-01-02T18:04:00.000+01:00

Behin Auzperrin, atso bat konfesatzera joan zen. Bekatutxoren bat edo beste konfesatu eta gero, esan zion apaizari beste zera bat konfesatu behar ziola, baina ez zuela zera hori konfesatzeko indarrik, zeharo lotsaturik zegon-eta.

Apaizak esan zion:

- Emakumea, bekatari handiena ere besoak zabal-zabal hartu bazuen Jesus maiteak… Esan ezazu, emakumea, esan zera hori zer den.

Eta emakumeak, lotsa-lotsa eginda esan zion:

- Gorputz-kristi eguneko prozesioan hamabi metroko zera bat egin nuela.

- Hamabi metroko zer?

Eta emazteak bota zuen:

- Hamabi metroko haize bat, apaiz jauna, hamabi metroko… puzker bat!

Apaiza pentsakor gelditu zen une batez eta, hauxe galdetu zion:

- Eta nola neurtu zenuen zera hori, hamabi metro zera bat zela esan duzu-eta, nola neurtu ahal izan zenuen, nola neurtu zure zeraren, lan gaitz horren luzetasuna?

- Badakizu, apaiz jauna, Perkaineko atarian hamabi metroko mihise bat, oihal bat jartzen dela?

- Bai

- Bada, mihise horren bazter batean hasi nuen zera botatzen, eta beste bazterrean bukatu… hamabi metro!

Gero gertatutakoaz ez dut nik izan berririk.

Maximo Iziz. Hiriberri

Andu Lertxundirekin Konpainia Noblean

2007-12-12T13:55:00.000+01:00

Andu Lertxundiren Konpainia Noblean izeneko liburu gogoangarrian, 85. orrian, agertzen da pasarte eder hau:

AIZTIAN HAN NINTZEN ETA ORAIN HEMEN

“Aiztian han nintzen eta orain hemen, esanez bukatzen zituzten Aezkoakoek beren ipuinak. Ordu arte aho zabalik eta miraz eduki duen haurra protestaka hasi zaio Aezkoako amonari beste ipuin bat eskatuz, umeak ez baitu oraingo eta hemengo errealitatera itzuli nahi, ipuinak iraun bitartean aiztian (arestian) eta han denbora-espazio fikziozkoetan ibili eta gero.

Aita-semeen arteko harremanetan, iraganeko afektibitatea da arestian eta han; zaharron ezinaren errealitate gordina, berriz, orain eta hemen. Ai afektibitatea urritzen denean, zenbat kostatzen zaigun harremanen errealitate gordinari eustea! Aezkoakoena bezalako formularen bat bilatu beharko genuke hi, seme edo aizu, aita esan, eta arestian han ginenak, orain eta hemen garen bezalakoak agertzeko: ni zahar baldar, eta semea afektibitatea gaurkotu ezinik, alegia."

Ezin izan diot tentaldiari eutsi eta blog xume honetara ekarri dut...

Egia eta Fedea

2007-12-10T14:17:00.000+01:00

Aezkoakoak batzarrean biltzen zirenean, ez omen ziren behin ere ados izaten. Horregatik, egun batean erabaki zuten beraien arteko norbait Iruñera bidaltzea, eta han jakitun bati soluziobidea galdetzea. Horretarako, Joanes Iriarteko hautatu zuten. Iruñera joan zen eta, han, atari-ondoan, estudiante bat aurkitu zuen.

-Ze ari zara? –galdetu zion estudianteak

-Aezkoa ibarrekoak gobernatzeko zerbait nahi genuke.

- Zatoz nirekin eta nik emango dizut Egia eta Fedea. Horiekin erraz jarriko dira ados.

Ostatura eraman zuen Joanes eta han, eltze banatan zerbait ekarri zuen, larru batez estalirik.

-Hara, Joanes, hauxe da egin behar duzuena.. Batzarra hartan buru zareten hirurek bina hatz sartu bi eltze hauen barnera, baina eltzea guztiz zabaldu gabe eta barnekoa probatuz. Baina bidean ez zabaldu, gauza bizia baitute barnean.

Aezkoara bueltan, batzarrean bildu zirenean, han zeuden bi eltzeak, Egia eta Fedea, mahai baten gainean. Mandatariak esan bezala, buru ziren hirurak zutik jarrira, eta mahaira hurbildu ziren. Bakoitzak hatza sartu eta barnekoa probatu zuenean…

Batek esan zuen:

- Kaka duk

Beste batek:

- Hala duk, kaka duk.

Eta hirugarrenak, Joanes Iriartekoak berak:

- Egia eta fedea, hala duk.

Martin Arotzamenak, Hiriberriko apaizak, kontatua

Martxoko oilarra eta lamia

2007-12-07T20:59:00.000+01:00

Behin bazen, martxoan, abereak edaten ematera baserritik atera zen gazte ilegorri bat. Edateko lekutik bueltan, ilundu zuen eta, gainera, gazte ilegorriak sumatu zuen lamia bat segika zebilkiola; gazte ilegorria beldurtu zen, lamiak ez ote zuen harrapatuko beldur baitzen. Gaua zen eta etxeraino artean puska on bat gelditzen zitzaion… eta lamiak atzetik jarraitzen zion.

Orduan gazteak gogoratu zuen lamiak gauez bakarrik ibiltzen direla, eta oilarrak kantatu orduko desagertzen direla lamiak.

Martxoa zenez, gazte ilegorriak esan zuen:

- Martxoko oilarra, arren! Kantatu ni salbatzearren!

Eta oilarraren kantua aditu zen, gaua izanda ere: kukurruku!

Orduan lamiak alde egin zuen, haserre bizian, hauxe esaten zuelarik:

- Madarikatua oilar horren mihia, horrengatik galdu baitut gazte ilegorria!

Hala bazan martxoan, Abaurrepeako plazan, saguzarrak dantzan

Abaurrepean ikasia

Alkate bat zeruko atarian

2007-12-06T09:53:00.000+01:00

Behin, goiko zeruetan, Jesus San Pedrorekin hasi zen mokokan; Jesusek errieta bota zion San Pedrori, esanez, negarren aurrean bihotza samurtzen zitzaiola-eta, zerura behar ez zirenak sartzen uzten zituela. San Pedro, nahigabeturik, zin egin zuen etortzen zitzaion hurrengo estutuko zuela eta ez zuela nolanahi pasatzen utziko.

Hurrengoa alkate andaluz bat zen, eta zerura sartzeko baimena eskatu zuen, kontzientziaz eta gorputzaz garbi zegoela gaineratuz.

San Pedrok esan zion:

- Gorputza garbia ote duzun ikusteko, munduko purga bat hartu behar duzu.

Purga jasan nahi ez eta alkate andaluzak bi mila pezeta –hamabi €- eskaini zizkion, purgarik gabe pasatzen uzteko.

Eta San Pedrok:

- Hemen diruak ez du deus ere balio.

Orduan alkateak:

- Nire probintziako gobernadoreak ehun pezeta ere pozik hartzen ditu, nik nahi dudana egiteko.

Orduan, San Pedrok aingeru guardakoari munduko purgaren bila joateko agindu zion. Berehala ekarri zuen aingeruak eta alkateari purga harrarazi.

Berehala hasi zen alkate andaluza ahotik barnekoak botatzen: lehenik, belar batzuk, gero errepidetako txintxarriak, eta, azkenik, pinu zuhaitz batzuk.

Hori ikusirik, San Pedrok erran zion:

- Zure gorputza ez dago garbi zerura joateko; zer gertatu zen hori orain botatzeko?

Aingeru guardakoak esan zuen:

Alkatea zelarik belarrak errentan hartzen zituen, baita errepideak eta oihanak ere, gero beste bati saltzeko.

Orduan San Pedrok esan zuen:

- Horiek itzuli arte ez zara zerura joango. Orain berandu da.

Ezkerreko aldean atari bat erakutsi zion, esanez:

- Zoaz hemendik; hor badaude, infernuan, zu bezalako beste alkate batzuk...

Hiriberriko Maximino Iziz-ek kontatua,

Beharra

2007-12-05T08:42:00.000+01:00

Goiz batean, aitak astoari egur zama jarri eta gero, etxera sartu zen gosaltzera. Orduan, nik erran nion

-Aita, ni joan ninteke astoarekin mendira, hara joan eta astoa kargatzen laguntzeko inor izanen banu. Orduan zu gosaltzen gelditu zintezke etxean eta nik astoa egurrez betea etxera ekarriko nuke

Eta aitak esan zidan.

-Beharrak lagunduko dizu kargatzen, beharrak lagundiko dizu; zoaz lasai eta ikusiko duzu zein ongi etortzen zaren.

Baina beharra ez zen ageri. Inor agertzen ez zenez, aspertuta nengoen eta bakar-bakarrik… Orduan ni-neu hasi nintzen egurrak jartzen asto gainean, ongi eta bizkor, ohitura banu bezala. Eta gainera egur asko jarri nionean, nola jarri soka? Lehen bezala beharrari deika hasteko zorian egon nintzen… baina, azkenik, han hasi nintzen sokarekin lotzen alde batera eta bestera… eta lortu nuenean, etxera abiatu nintzen. Astoa ongi joan zen eta ez zitzaion egurra erori. Etxera heldu eta han, atarian, aita, ama eta amatxi zeuden, ni noiz agertuko zain.

Aita ikusi orduko esan nion:

- Aita, inor ez da etorri astoa kargatzen laguntzera.

- Eta zuk nola egin duzu bakarrik?

- Nola? Egin behar!

- Hori da beharra

Mezkiritzko Perpetua Saragueta idazleak kontatua

Orbarako akerra

2007-12-05T08:32:00.000+01:00

Orbaran aker bat zorriz bete zitzaien eta herri guztia bildu zen. Oso kezkatuta zeuden guztiak, akerra mehetzen ari zelako eta laster hilko zelako. Hala uste zuten guztiek. Oso gizon zentzudun bat zegoen Orbaran egun haietan: Joanes Iriarteko. Hari adierazi zioten gertatzen zena eta galdegin zioten ea zer egin behar zen.

Joanes Iriartekok hauxe esan zien:

-Aker hori sar ezazue pertz batean, pil-pilean dagoen oliotan.

Horren zentzudun omen zen Joanes Iriartekori kasu eginda, akerra olioak irakiten zuen pertz batean sartu zuten, akerrak hortzak zuri-zuri ageri zituela. Hortz zuri-zuriak zertaz erakusten zituen galdetuta, Joanes Iriartekok esan zuen akerra pozik zegoela, irriz zegoela esan zuen. Hila zen aker gaixoa.

Arestian han nintzen, eta orain hemen, istorio hau kontatzen…

Orbarako Martin Arotzarenak kontatua.

Aetz gor bat

2007-12-04T08:51:00.000+01:00

Behin bazen eta bazen behin, Aetz gor bat, Garraldako erreka ondoan zegoena. Aetz gor hori putzu baten ondoan zegoen, behorra eta behorkumea zaintzen. Bidaiari bat ikusi zuen urrundik zetorrela bidean barna eta bere artean esan zuen aetz gorrak:

“Horrek niri zerbait esango dit eta nik ez diot adituko. Lehenbiziko galdera zein izanen ote da? Dudarik gabe, hauxe: Norena da behor hori? Nik erantzungo diot: Neurea behorra. Egingo didan bigarren galdera: Eta kumea? Eta nik erantzungo: Baita bere kumea ere. Gero galdetuko dit ea putzu hori handia den…”
Neurtzeko aetzak akuilua sartu zuen putzuan eta makilaren koskorreraino sartzen ahal zela frogatu zuen.
"Gero galdetuko dit ea Aribera nondik joaten den eta, amaitzeko, galdetuko dit ea Aribe urrun edo hurbil dagoen. Orduan nik erantzungo diot: Bai; mendi bizkar hori iragan eta berehala.”.

Heldu zen bidaiaria eta galdetu zion aetzari:

-Egun on, aetza.

-Neurea behorra.

-Otsoak jango ahal dizu!

-Baita bere kumea ere.

Bidaiaria, gero eta haserreago bota zion orduan:

-Akuilu hori sartuko dizut ipurditik!

Eta gorrak:

-Koskor honetaraino!

-Deabruak eramanen ahal zaitu!

-Bide horretatik goiti.

-Lepoa hautsiko zaitut!

-Bai, mendi bizkar hori iragan eta berehala.

Hala zan deabru zaharra dantzan

Abaurrepean ikasia

Iraganaren bidetik aitzina

2007-11-27T16:31:00.001+01:00

Kaixo:

Atzo bukatu genuen Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaroa. Bi hilabetez, -zintzo demonio- EIBZra etorri zarete astelehenero-astelehenero eta, baliteke, orain ez jakitea zer egin astelehen arratsaldetan...
Hala bada, Iragaranen Bidetik izeneko blog honetan sartzeko gonbitea egin nahi dizuet. Atzo azaldu nuen bezala, ikastaroan ikusi genituen Aezkoa, Mezkiritz eta Luzaideko herri ipuin zenbait batuaz jartzea otu zitzaidan, lagungarri suerta dakizuen; finean, zuen/gure ikasle gehien-gehienek profita ditzaten, sekula ez dago sobera batuerazko bertsio bat izatea eskura...
Hortaz eta beraz, anima zaitezte zuen iruzkinak egiten eta, nahi izanez gero, zuen bertsioak gehitzen, hartara, askoz aberasgarriagoa izanen baita blog hau.
Amaitzeko, mila esker anitz zuen pazientziagatik eta, zuen inkestak irakurrita, mila esker anitz eta bat gehiago. Ongi esanak barkatu eta gaizki esanak kontuan hartu...
Et, et, et! Ez ote zen alderantziz?

Beharra

2007-11-26T17:01:00.000+01:00

Goiz batean, aitak astoari egur zama jarri eta gero, etxera sartu zen gosaltzera. Orduan, nik erran nion

Aita, ni joan ninteke astoarekin mendira, hara joan eta astoa kargatzen laguntzeko inor izanen banu. Orduan zu gosaltzen gelditu zintezke etxean eta nik astoa egurrez betea etxera ekarriko nuke

Eta aitak esan zidan.

- Beharrak lagunduko dizu kargatzen, beharrak lagundiko dizu; zoaz lasai eta ikusiko duzu zein ongi etortzen zaren.

Horrela joan nintzen asto gainean. Nik ezagutzen nuen mendia, eta nire aitak agindu bezala, lasaitasun osoz joan nintzen. Mendira heldu eta astoa bera gelditu zen egur piloaren ondoan. Ni astorik jaitsi, sokak jarri eta egon nintzen istant batean, ea etortzen zen beharra; baina inor ez zen heldu. Orduan hasi nintzen beharrari deitzen: “Beharra, beharra!” Baina beharra ez zen ageri. Inor agertzen ez zenez, aspertuta nengoen eta bakar-bakarrik… Orduan ni-neu hasi nintzen egurrak jartzen asto gainean, ongi eta bizkor, ohitura banu bezala. Eta gainera egur asko jarri nionean, nola jarri soka? Lehen bezala beharrari deika hasteko zorian egon nintzen… baina, azkenik, han hasi nintzen sokarekin lotzen alde batera eta bestera… eta lortu nuenean, etxera abiatu nintzen. Astoa ongi joan zen eta ez zitzaion egurra erori. Etxera heldu eta han, atarian, aita, ama eta amatxi zeuden, ni noiz agertuko zain.

Aita ikusi orduko esan nion:

- Aita, inor ez da etorri astoa kargatzen laguntzera.

- Eta zuk nola egin duzu bakarrik?

- Nola? Egin behar!

- Hori da beharra -esan zuen aitak.

Mezkitzeko Perpetua Saragueta idazleak kontatua

Ezkontza bat haustea?

2007-11-25T10:13:00.000+01:00

Oroz Betelun, urte zenbait ezkondurik emanda, elkarrekin bizi behar eta ezin bizi, senar-emaztea joan ziren arratsalde batean apaizarengana eta hauxe esan zioten. “- Jauna, zuk elizaz ezkondu gintuzun bezala, nahi genuke gure arteko ezkontza laxatzea eta haustea. Zure esku badago, nahi genuke elkarrengandik bereizi eta nor bere kasa bizi.”

Apaizak hauxe galdetu zien: “- Ez al duzue bakerik zuen artean?” eta senar-emazteak, -horretan ados bederen,- biek ala biek arrapostu: “- Bakerik ez! Infernuan bezala bizi gara elkarrekin...” Apaizak irria ezpainetan zuelarik biharamunean agertzeko berriro mezatara esan zien.

Biharamunean, goizean goizik, meza-ezkilak jo orduko senar-emazte haiek agertu ziren elizara. Orduan, apaiza agertu zen, ederki jantzirik eta elizmutila gurutzearekin aitzinean zuelarik; senar-emaztea belaunikarazi eta latinezko erretolika bat hasi zen irakurtzen eta, lantzean behin, gizonari buruan kaska ematen zion isipuarekin... gero emazteari ere buruan kaska isipuarekin. Latinezko erretolika zenbat eta ozenago, kaska-kaska buruan bati eta besteari gero eta gogorrago. Kaska eta kaska, gero eta azkarrago, gero eta gogorrago , eta orduan senar-emazteak galdegin zuten:

“- Apaiz jauna, gure ezkontza hausteko otoitz horiek asko iraunen al dute? ” Eta apaizak: “- Nik hau baino ez dakit: ezkontzak iraunen duela bietako bat hil arte. ” Argudio gogor horien aurrean, etxera joan ziren senar-emaztea, eta apaiza elizara meza ematera sartu zen.

Geroztik pasatuez ez dut izan berririk

Orbarako zubian

2007-11-24T20:33:00.001+01:00

Behin, Orbara herrian, gizon batzuk tabernatik atera eta etxerako bidean zirelarik, zubia behar zuten pasatu. Arnoz ausarki eta zentzuz urri, zubitik pasatzean, hara non ikusten duten ilargi betearen isla Irati ibaiaren ur azalean. Arnoaz akuiaturik edo, sabelako zorriak dantzan zituzten hire gizonek. Ilargiaren borobila ur azalean ikusi eta, gazta borobil eder bat zelakoan, hara non bata besteari elkarri helduta, zubitik zintzitik jarri ziren eta behekoak gazta harrapatzen zuen... Baina harrapatu ezinik eta tiraka-tiraka, hara non halako batena hirurak Iratira erori ziren. Orduan konturatu ziren han ez zela gaztarik, ilargi ederraren isla baizik.

Diotenez, bustialdi ederraren ondorioz, arnoaren eragin oro desagertarazi eta serio demonio itzuli omen ziren euren etxeetara. Orabarako zubian istorio xelebre hau gertatu omen zen, aspaldi-aspaldian. Iraganaren bidean ez dadila gal honera ekarria.
Eta egia bada sakelan sar, gezurra bada kontuan ez har.

Arrietako mandazainaren istorioa

2007-11-24T20:20:00.000+01:00

Aspaldi ez dela, Arrietako mandazaina joan zen Orreagara konfesatzera. Orreagako apaizari kontatu zion mandazainak berak ardoa saltzen zuela inguru horietan guztietan, baita apaiz jaunari berari ere... baina aitortu zion ardoari ura nahasten ziola. Orduan, apaizak esan zion ardoari ura nahastea bekatua zela, eta ez egiteko horrelakorik sekula sekulorum. Orreagatik abiatu eta, egun horretan bertan itzuli zen Arrietara mandazaina ardoa kargatzera.
Han, Arrietan, ohi bezala, mandazainaren semeak ardoari ura gaineratu nahi izan zion. Mandazainak errieta bota zion semeari:
“- Ken ezak, ken ezak! Hori ezin diagu egin; ardoari ezin zaiok ura nahastu, bekatua duk-eta! Hobe duk zahagietan lehenik ura bota, eta gero, ardoa!”
Etxekoa aho bete hortzekin gelditu omen zen, baina aitaren agindua bete egin zuen, baita zahagia urez betetzen hasi ere. Orduan mandazainak azken agindua eman zion:
“- Orain bota ardoa ausarki, hori ja ez baita bekatu.”
Hala izan omen zan, deabrua zaharra dantzan.

Erregea eta txapel-egilea

2007-11-24T12:50:00.000+01:00

Duela egun gutxi batzuk, Espainiako Auzitegi Nazionalak ia-ia hiruna mila €ko zigorra ezarri die gazte kataluniar biri, ustez Juan Carlos Iaren irudi bati su emateagatik. Monarkiaren garai loriotsuak iraganaren bidetik galdu omen dira...

Eta iragaranen bidean barna, hara non Mezkiritzen kontatzen den istorio baten arabera, erregearentzako txapela bat enkargatu zioten behin txapel-egile bati; ez omen zen oso erregezalea, zeren txapela emateko data atzeratu eta erregerentzako txapelaren kontua izugarri luzatu zen. Txapel-egileak esan zuen bi urtez lanean aritua zela eta, azkenik, baietz, bazela erregerentzako txapela prest. Dena den, txapel-egileak berak ez zuen eraman txapela jauregira, eta beste morroi batek eraman omen zuen. Jauregian, txapela hori opari bat zela esan zioten erregeri, ez zuela deus ere ordaindu beharko, debalde-balde-gorria izanen zela horrenbeste denbora egiten kostatu zen txapela hori. Erregeak susmo txarra hartuko zuen, nonbait, ezen morroiari txapela janzteko agindu baitzion. Morroiak txapela jantzi eta, berehala, zilarrezko bi orratz luze lokietatik sartu zitzaizkion, burua gurutzatu eta bertan hilik erori zen. Harrezkero, txapel-egilearen arrastorik ez da sekula izan.
Baina argi dago erregezalea ez izatea ez dela gaur goizeko kontua...

Supazterreko eleak eta aleak

2007-11-23T12:59:00.001+01:00

Gaur goizean Uztaritzeko Titika esatariak iragarri digu Euskadi Irratian eguraldi hitsa eta hotza, supazterrean emateko egunak omen datozkigu... supazterrik duenak, noski. Supazterrean ezinbestekoa da istorio on bat izatea, zer kontaturik izatea... Supazterreko Eleak izeneko liburu ederra argitaratu zuen aspaldi Hizkuntza Politikarako Zuzendaritza Nagusiak. Garraldako Xamarren ekimenez.
Liburu zoragarri horietako istorioak erabili ditugu Ipuin Tailerra eta Herri Ipuinak ikastaroan... eta ikasleei errazago suerta dakien egokitu ditut, istorio horien "fair use" eginez. Iraganaren bidean gal ez daitezen eta Interneten zabal daitezen egindako ahalegintxoa da, ikastaroa bukatuta ere nolabaiteko kontaktua mantentzeko asmoz egina.

Garraldan bertan duzu benetako Iraganaren bidea, Lakorona mendira joatekoa. Abia gaitezen...